Hafty łowickie

Haft

Strój Księżanki świadczył nie tylko o jej zamożności, ale przede wszystkim o posiadanych zdolnościach i pracowitości. Zgodnie ze zwyczajem każda niewiasta samodzielnie przygotowywała i upiększała swoje odzienie. Ważną rolę w stroju łowickim, głównie kobiecym, pełniły hafty zdobiące jego poszczególne elementy. Dekorowano w ten sposób nie tylko kiecki, staniki, fartuchy, koszule krawaty-kołnierzyki, ale również chustki pończochy i rękawki. Pierwotnie stosowano tzw. szycie polskie polegające na wyszywaniu łańcuszkiem drobnych motywów geometrycznych, potem haft krzyżykowy zwany szyciem ruskim. Obydwa rodzaje haftów stosowano do zdobienia płóciennych koszul. Do czasów współczesnych w stroju łowickim przetrwał haft płaski cieniowany, koralikowy oraz ażurowy zwany richelieu. Haft płaski i cieniowany wkrótce przestał być tylko domeną stroju ludowego. Zaczęto nim zdobić elementy stroju współczesnego, galanterię, poduszki, obrusy i serwetki, a nawet biżuterię.

Haft płaski i cieniowany. Pierwsze zdobienia tego typu wykonywano  na początku XX wieku na samodziale przy użyciu wełny. Jednak zastosowanie na aksamicie nici jedwabnych, a potem muliny, pozwoliło na osiągnięcie efektu który zrobił na Ziemi Łowickiej zawrotną karierę. Stylizowane bukiety kwiatów pierwotnie haftowano na staniku. Około 1925 r. zdobiono tak koszule damskie i męskie. Kilka lat później „łowickimi różami” pokryły się poszerzone znacznie aksamitki kiecek i zapasek. Moda ta powstała w parafii Złaków Kościelny i szybko została przeniesiona na pozostałe wsie regionu łowickiego. Pracę hafciarek znacznie ułatwiło pojawienie się maszyn do szycia. W latach 30. XX w. zaczęto używać maszyn firmy Singer do haftu płaskiego, który stał się odtąd zasadniczo haftem ręczno-maszynowym. Nie umniejsza to jego walorów, ponieważ ostateczny efekt zależy od zręczności i zmysłu plastycznego hafciarki. W łowickim hafcie płaskim i cieniowanym występują wyłącznie motywy roślinne, których podstawa są róże.

Haft koralikowy pojawił się w Łowickiem w latach 20. XX wieku i co ciekawe jego prekursorem był mężczyzna, Piotr Muras ze wsi Przemysłów. Pomysł spodobał się Księżankom i wkrótce przy użyciu małych, szklanych paciorków odwzorowywano proste ornamenty rękawków oraz skomplikowane, barwne kompozycje kwiatowe na stanikach oraz na aksamitkach kiecek i zapasek.

Haft ażurowy – zwany weneckim, a także richelieu od nazwiska księcia Armanda Jeana Richelieu, pojawił się w łowickim stroju ludowym ok. 1925 r. za sprawą Marianny Marczak z Lipnic i Stanisławy Kotlarskiej z Kocierzewa. Wykonywane jako hafty białe, były wykorzystywanie do zdobienia szerokich rękawów i kołnierzy damskich koszul. Czasem łączono je z haftem płaskim.

Jacek Rutkowski

Chmielińska A., Księżacy, Kraków 1925.
Hermanowicz-Nowak K. Odzież, [w:] Etnografia Polski. Przemiany kultury ludowej, t. 1
Piskorz-Branekova E., Polskie hafty i koronki, Warszawa 2005.
Świątkowska J., Strój łowicki, Poznań 1953.
Świątkowscy A., H., Łowicka sztuka ludowa, Warszawa 1996.

© Wszelkie prawa zastrzeżone Folkstar.pl (2018)
Projekt i wykonanie: MDAsystems.pl

Nasza wirtyna używa plików cookies.

Polityka cookies